Antiek maar actueel: de actio Pauliana (1)

De vondst van een medaillon van tweeduizend jaar oud veroorzaakte enige tijd geleden terecht nogal wat opwinding. Wij zijn ons er vaak niet van bewust dat we in het dagelijks juridisch verkeer gebruik maken van regels die minstens zo oud zijn als dit medaillon.

Zowel het Burgerlijk Wetboek als de Faillissementswet bevatten bepalingen die vallen onder de noemer Actio Pauliana. Deze bepalingen komen voort uit het Romeinse recht, zoals dat gold in de eeuwen vóór en na het begin van onze jaartelling. Het toen geldende en dus nog steeds actuele uitgangspunt is dat schuldeisers die zich in een gelijke positie bevinden, gelijk behandeld moeten worden. Dat wil zeggen dat een schuldeiser niet bevoordeeld mag worden als andere schuldeisers daarvan nadeel ondervinden. Vereist hiervoor is wel dat er bij de betreffende schuldeiser en degene die hem betaalt, wetenschap van benadeling van de andere schuldeisers is.

Een voorbeeld: een debiteur die slecht bij kas zit betaalt een vordering van een bevriende crediteur die (nog) niet opeisbaar* is wel, maar laat een andere vordering die wel opeisbaar is, onbetaald. De bevriende crediteur is bekend met de financiële problemen van de debiteur.

Gezien de slechte financiële positie van de debiteur worden zowel de debiteur als de crediteur geacht te weten dat door de betaling de andere schuldeisers worden benadeeld. De kans dat zij hun vordering ook (volledig) betaald krijgen is immers kleiner geworden. Een benadeelde schuldeiser kan de vernietiging inroepen van de betaling, met als gevolg dat het geld terug moet naar de debiteur en weer beschikbaar komt voor betaling van vorderingen van alle schuldeisers.

In geval van faillissement van een debiteur gelden de uitgebreidere en strengere regels van de Faillissements Pauliana.
De curator heeft een ruime mogelijkheid rechtshandelingen die door de gefailleerde onverplicht zijn verricht, te vernietigen als de gefailleerde wist of behoorde te weten dat door die rechtshandeling schuldeisers werden benadeeld.

Daarover een volgende keer meer.

Dick Sluis

* Opeisbaar wil zeggen dat de betalingstermijn voor de betaling van een factuur of de aflossing van een geldlening is verstreken.


«MEER WETEN? »